Stofnun og markmið

Sögufélag var stofnað 7. mars 1902. Forgöngu um félagsstofnunina höfðu þrír einstaklingar, Jón Þorkelsson landsskjalavörður, Hannes Þorsteinsson ritstjóri og Jósafat Jónasson ættfræðingur (þekktari undir nafninu Steinn Dofri). Meginmarkmið félagsins var í upphafi að gefa út heimildir um sögu Íslands sem almenningi voru enn hulinn leyndardómur, eins og forgöngumennirnir komust að orði.

Öflug heimildaútgáfa

Það var engin tilviljun að Sögufélag leit dagsins ljós í upphafi 20. aldar þegar hillti undir nýjan áfanga í sjálfstæðissókn landsmanna. Heimastjórn var á næsta leiti og mikil þörf á að styrkja vitund Íslendinga um sjálfa sig sem þjóð í fortíð og samtíð. Sögufélag var stofnað til að treysta grundvöll rannsókna á fortíð Íslendinga og skerpa sögulega vitund þeirra um sameiginlega reynslu í blíðu og stríðu. Að þessu marki vann félagið kappsamlega fyrstu áratugina undir forystu mikilvirkra fræðimanna sem stjórnuðu jafnframt þjóðskjalasafni landsins. Meðal grundvallarrita sem félagið gaf þá út má nefna Biskupa- og skólameistarasögur Jóns Halldórssonar í Hítardal og sjálfsævisögu sr. Jóns Steingrímssonar. Skömmu eftir stofnun félagsins hófst útgáfa á Alþingisbókum Íslands  – viðamesta heimildaflokknum sem félagið hefur fram til þessa komið á prent, seytján þykkum bindum. Útgáfa Alþingisbókanna tók líka nærri átta tugi ára.

Blöndu-tímabilið

Forgöngumennirnir höfðu skilning á því að ekki væri nægilegt að bera á borð það hráefni í sögu sem heimildir eru, heldur þyrfti að vinna úr efninu læsilegar frásagnir við hæfi almennings. Þetta miðlunarhlutverk rækti félagið fyrst með því að gefa út tímaritið Blöndu (1918-1953). Tímaritið birti ritgerðir og ýmiss konar heimildafróðleik og hlaut brátt miklar vinsældir. Dæmi um annað vinsælt efni sem félagið gaf út á fyrri helmingi aldarinnar sem leið eru Þjóðsögur Jóns Árnasonar.

Sögufélag og hið opinbera

Allt frá fyrstu tíð að kalla hefur Sögufélag notið nokkurrar opinberrar fyrirgreiðslu. Gildur þáttur í starfsemi félagsins hefur verið útgáfa sögulegra heimilda og rannsóknarrita um opinberar stofnanir,  einkum um Alþingi, Stjórnarráðið og Landsyfirréttinn, en jafnframt hefur félagið lagt sérstaka rækt við sögu Reykjavíkur. Til þessara verkefna hefur félagið notið styrks af almannafé.

Tímaritið Saga

Sögufélag hefur átt drjúgan þátt í að efla sagnfræði í landinu sem lifandi fræðasamfélag. Árið 1950 hóf það útgáfu tímaritsins Sögu sem hefur æ síðan verið kjölfesta í starfi félagsins; áskrift að Sögu jafngildir aðild að félaginu. Eftir því sem sagnfræðirannsóknum óx  fiskur um hrygg varð tímaritið Saga smám saman helsti faglegi vettvangur íslenskra sagnfræðinga og söguáhugamanna. Auk þess gaf félagið út tímaritið Nýja sögu í fimmtán ár. Frá árinu 2002 hefur Saga komið út í tveimur heftum árlega, vor og haust.

Yfirlitsrit

Á síðustu þremur áratugum hefur félagið lagt sig fram um að gefa út vönduð yfirlitsrit um sögu lands og þjóðar. Má þar nefna Íslandssögu til okkar daga eftir Björn Þorsteinsson og Bergstein Jónsson (1991), og Ísland á 20. öld  eftir Helga Skúla Kjartansson, hvort tveggja rit sem náðu mikilli útbreiðslu meðal almennings.

Hús Sögufélags og aðsetur

Lengi framan af átti Sögufélag sér engan fastan samastað í tilverunni. Á þessu varð breyting árið 1975 í forsetatíð Björns Þorsteinssonar; þá fékk félagið inni í leiguhúsnæði í Garðastræti 13b (Hildibrandshúsi), en árið 1991 keypti Sögufélag núverandi húseign sína í  Fischersundi af Reykjavíkurborg. Áður hafði umhverfismálaráð Reykjavíkur lagt til að húsið yrði varðveitt vegna götumyndarinnar við Fischersund. Austurendi hússins var byggður árið 1894  en hann hýsir nú fundarsal félagsins. Þar sem nú er gengið inn í húsið var áður skemma sem reist var við Norska bakaríið árið 1878 en var síðar breytt í kökubúð árið 1901. Þriðja hluta hússins var síðan bætt við um miðja síðustu öld. Snemma árs 2012 flutti Sögufélag sig um set. Afgreiðsla þess er nú með Hinu íslenska bókmenntafélagi í Skeifunni 3b. Hús Sögufélags var leigt bókaútgáfunni Sögnum. Með þessum hætti er ætlunin að afla félaginu aukinna tekna og styrkja þannig rekstur þess. Árin 1975-2011 var Ragnheiður Þorláksdóttir starfsmaður Sögufélags og persónugervingur þess í augum félagsmanna og viðskiptavina. Núverandi framkvæmdastjóri félagsins er Ólöf Dagný Óskarsdóttir.