Leiðbeiningar fyrir höfunda greina, viðhorfa og sjónrýni í Sögu

[Vinsamlega athugið sérstakar leiðbeiningar fyrir höfunda ítardóma, ritdóma og ritfregna]

Handrit á rafrænu formi skal senda beint til ritstjóra. Allar blaðsíður skulu tölusettar og texti með að minnsta kosti 3 sm spássíu, 12 punkta letri og tvöföldu línubili. Heiti greinar, nafn höfundar, heimilisfang, símanúmer og netfang komi fram á fyrstu síðu, ásamt orðafjölda (að meðtöldum neðanmálsgreinum). Einnig fylgi með upplýsingar um höfund þar sem fram komi fæðingarár hans, síðasta prófgráða og núverandi starf. Upplýsingar um netföng ritstjóra fást hjá Sögufélagi, Fischersundi 3, 101 Reykjavík.

Greinum skal fylgja með efniskynning (5-10 línur) sem birt verður fremst og útdráttur (200–300 orð) sem birtur verður á ensku (abstract) í lok greinar. Ritstjórar sjá um að snúa textanum á ensku ef þess er óskað. Texti sem skilað er á ensku er yfirfarinn af þýðanda fyrir birtingu. Útdráttur verður einnig birtur á heimasíðu Sögufélags (www.sogufelag.is), bæði á íslensku og ensku.

Vilji höfundur færa stofnunum, samtökum eða einstaklingum þakkir fyrir veitta aðstoð, skal það gert á undan fyrstu neðanmálsgrein. Ef greinin byggist að einhverju leyti á fyrirlestri eða námsritgerð, svo dæmi sé tekið, skal þess einnig getið á þessum stað.

Töflur og skýringarmyndir skulu tölusettar í þeirri röð sem þær birtast í greininni. Efst í þeim komi lýsandi titill en heimildir og skýringar neðst. Þær má einnig senda í sérstöku skjali, en höfundur merki þá í textanum hvar þær eiga að vera.

Höfundur skal aðstoða ritstjóra við að útvega myndir sem eiga að birtast með greininni og semja myndatexta í samvinnu við þá.

Saga er ritrýnt tímarit.
Þess er ætíð gætt að fræðimenn með sérþekkingu á efni þeirra greina og lengri viðhorfa sem ritinu berast lesi þær yfir. Á grundvelli álits þeirra ákveða ritstjórar hvort viðkomandi texti verður birtur. Höfundar fá þá í hendur umsögn ritrýna og ritstjóra. Stundum er birting samþykkt með fyrirvara um að höfundur geri umtalsverðar breytingar á handriti sínu.

Breytingar í umbroti eru kostnaðarsamar.
Eftir að höfundur hefur skilað endanlegri gerð af handriti er það lesið yfir af málfars- og prófarkalesara Sögu. Að því búnu fer það í umbrot. Höfundur fær fyrstu próförk til yfirlestrar. Honum er ekki gefinn kostur á að breyta texta í próförk nema um minniháttar leiðréttingar á villum sé að ræða. Þess vegna er mikilvægt að lögð sé mikil alúð við lokagerð handrits. Óski höfundur hins vegar eftir því að gera breytingar á umbrotnum texta umfram það sem hér hefur verið lýst, þá ber hann allan kostnað af því sjálfur. Slíkar breytingar eru þó aðeins mögulegar að ekki hljótist af því tafir á vinnsluferlinu.

Nokkrar ritreglur .
Greinar í Sögu skulu ritaðar samkvæmt opinberri greinarmerkja- og stafsetningu hverju sinni.  Óski höfundur eftir að víkja frá henni er rétt að hann láti þess getið við ritstjóra.  Ber höfundi þá sérstaklega að gæta samræmis varðandi þau atriði. Höfundum ber að íslenska tökuorð eftir föngum (rita t.d. rókokkó eða rókókó en ekki rococo eða rokoko) og nota íslenskar endingar þar sem því verður við komið (t.d. á erlendum karlmannsnöfnum: sögur Walters Scotts o.s.frv.).

1. Tölur í bókstöfum eða með tölustöfum:

2. Skammstafanir skal nota sparlega og rita frekar orðin til fulls ef svo ber undir. Í skammstöfunum eru punktarnir jafnmargir skammstöfuðu orðunum: o.s.frv., kr., þ.á m., þ.e.a.s. Á eftir skammstöfunum í metrakerfinu er ekki settur punktur: kg, m, dl o.s.frv. Ekki fer vel á því að byrja setningu með skammstöfun.

3. Greina skal á milli tengistrika (bandstrika) (-) , hálfstrika (–)  og þankastrika (—).
 

Tengistrik (bandstrik) er notað til að sýna skiptingu orða á milli lína og til að tengja samsett orð og örnefni: Brennu-Njáll, Litlu-Reykir. Tengistrik er einnig notað í stað fyrri eða síðari liðar í samsettum orðum til að forðast endurtekningu: inn- og útborganir, norður- og austuramt.

Hálfstrik (n-strik) í tölvusetningu er notað í stað forsetningarinnar til milli talna og þá án stafbils. (Í ritvinnsluforritinu Word fyrir PC-tölvur fæst táknið með því að styðja á Alt+0150. Á Macintosh-tölvum fæst hálfstrik með Alt+-.)

Þankastrik (m-strik) er notað til að afmarka andstæður, óvænt atriði, snögg umskipti í frásögninni, innskot eða viðauka sem menn vilja sérstaka áherslu á — eða eitthvað því um líkt — og er það þá skilið frá texta með einu stafbili. Dæmi:

(Í ritvinnsluforritinu Word fyrir PC-tölvur fæst táknið með því að styðja á Alt+0151. Á Macintosh-tölvum fæst þankastrik með Alt+Shift+-.)

4. Beinar tilvitnanir skulu vera innan tilvitnunarmerkja („ “) ef þær eru stuttar (3–4 línur) en lengri tilvitnanir skulu vera örlítið inndregnar, með sömu leturgerð og leturstærð og megintexti og án tilvitnunarmerkja. Í ritvinnsluforritinu Word fyrir PC-tölvur fæst fyrra táknið („) með því að ýta á Alt+0132 (Macintosh Alt+ð) og síðara táknið (“) með því að ýta á Alt+0147 (Macintosh Alt+Shift+ð). Tilvísunarnúmer eru ávallt sett aftan við tilvitnanir. Ekki skal hafa línubil á milli inndreginnar tilvitnunar og megintexta. Úrfellingu skal tákna með þrem punktum (í Word fyrir PC-tölvur er slegið á Alt+0133). Þegar tilvitnun byrjar inni í málsgrein er ritaður lítill stafur í upphafi og því er óþarft að hafa úrfellingarmerki. Hins vegar er úrfellingamerki haft ef sleppt er úr orðum fram að næsta punkti. Dæmi um beina inndregna tilvitnun:

• En þeir gátu þó stillt svo til, að hann varð ekki áskynja um, af hverjum völdum lekinn var. Fyrir þenna grikk … tóku þeir þenna lymska skólabróður sinn, með vitund allra pilta, og afhýddu hann, án þess nokkur vissi utan skóla. Þess konar ráðning hét snorri …7

Saga notar samsetta heimilda- og tilvísanaskrá neðanmáls.
a) Tilvísanir skulu tölusettar með arabískum tölum í hlaupandi röð. Leitast skal við að staðsetja tilvísunarnúmer í lok setningar. Farið er með athugasemdir og skýringar utan megintexta á sama hátt og tilvísanir og þar af leiðandi eru engar aftanmálsgreinar. Viðaukar (t.d. töfluviðaukar eða lengri greinargerðir um heimildir eða aðferðir) eru heimilir ef nauðsyn þykir.
b) Í fyrsta sinn sem heimild er nefnd, er hún skráð með fullum bókfræðilegum upplýsingum. Titill prentaðra rita er skáletraður en titill tímaritsgreina er í gæsalöppum. Skal getið höfundar, titils, útgáfustaðar og útgáfuárs. Óþarfi er þó að geta um undirtitil í heitum þekktra innlendra tímarita, eins og Sögu (þar má sleppa undirtitlinum Tímarit Sögufélags)
c) Í næsta skipti sem heimild er nefnd, kemur fram höfundur, styttur titill (grein eða bókarheiti) og blaðsíðutal. Ef ekki er um höfundarverk að ræða, þá aðeins heiti verks og blaðsíðutal.
d) Geta skal ritraða ef bókin er í ritröð ásamt ritstjóra. Ekki er þörf á að nefna ritstjóra tímarita.
e) Ef vísað er til rits með sjá eða sbr. skal fylgja tvípunktur og heimild í nefnifalli.
f) Þegar vísað er til blaðagreina sem skrifaðar eru undir höfundarnafni skal þess getið, og heimildin sett fram sem grein. Séu greinar án höfundar og titils, þá skal aðeins vísað til viðkomandi blaðs ásamt dagsetningu og blaðsíðutali.


Nokkur sýnidæmi með vísunum í prentaðar heimildir:
 

Bergsteinn Jónsson, „Landsbankafarganið 1909“, Landshagir. Þættir úr íslenzkri atvinnusögu, gefnir út í tilefni af 100 ára afmæli Landsbanka Íslands. Ritstjóri Heimir Þorleifsson (Reykjavík 1986), bls. 55–77.

Stytt: Bergsteinn Jónsson, „Landsbankafarganið 1909“, bls. 88.

Búnaðarskýrslur árið 1951. Hagskýrslur Íslands II, 6 (Reykjavík 1953).
Stytt: Búnaðarskýrslur árið 1951, bls. 105.

Diplomatarium Islandicum. Íslenzkt fornbréfasafn I–XVI [hér eftir D.I.] (Kaupmannahöfn og Reykjavík 1857–1972), hér  D.I. XI, bls. 854 (nr. 66), 871 (nr. 68).
Stytt: D.I. XIII, bls. 54 (nr. 6).

Gils Guðmundsson, Skútuöldin I–V (Reykjavík 1977, 2. útg.), hér b. I, bls. 89.
Stytt: Gils Guðmundsson, Skútuöldin II, bls. 14.

Jón Pálsson, Austantórur I–III. Guðni Jónsson bjó undir pr. (Reykjavík 1945–1946, 1952), hér b. II, bls. 33.
Stytt: Jón Pálsson, Austantórur II, bls. 18.

Manntalið 1703. Hagskýrslur Íslands II, 21 (Reykjavík 1960), bls. 3–5.
Stytt: Manntalið 1703, bls. 88.

Sigfús Einarsson, „Tónlist 1930“, Vísir 17. des. 1927, bls. 2.
Stytt: Sigfús Einarsson, „Tónlist 1930“, bls. 2.

Synnøve Kjærland og Torben Blankholm, Fat om dokumentarfilm (København 2001), bls. 66.
Stytt: Kjærland og Blankholm, Fat om dokumentarfilm, bls. 102–103.

Þorkell Jóhannesson, Alþingi og atvinnumálin. Saga Alþingis IV (Reykjavík 1948), bls. 111. 
Stytt: Þorkell Jóhannesson, Alþingi og atvinnumálin, bls. 120–121.

Jörn Rüsen, Lifandi saga. Framsetning og hlutverk sögulegrar þekkingar. Ritsafn Sagnfræðistofnunar 34. Ritstjóri Jón Guðnason. Þýðandi Gunnar Karlsson (Reykjavík 1994), bls. 40.
Stytt: Rüsen, Lifandi saga, bls. 22.

Lúðvík Kristjánsson, „Misklíð milli vina“, Saga XXX (1992), bls. 197220, einkum bls. 200.
Stytt: Lúðvík Kristjánsson, „Misklíð milli vina“, bls. 215.

Íslenskur söguatlas III. Saga samtíðar. 20. öldin. Ritstjórar Árni Daníel Júlíusson, Jón Ólafur Ísberg og Helgi Skúli Kjartansson (Reykjavík 1993), bls. 111.
Stytt: Íslenskur söguatlas III, bls. 28.

Sidney Pollard, Peaceful Conquest. The Industrialization of Europe 1760–1970 (Oxford 1986).
Stytt: Pollard, Peaceful Conquest, bls. 135–147.

Sigurður þjóðarsál, „Mikilvægi þjóðarsálar“, Morgunblaðið 22. okt. 1985, bls. 30.
Stytt: Sigurður þjóðarsál, „Mikilvægi þjóðarsálar“, bls. 30.

Alþingistíðindi 1899 A, d. 485.
Ekki stytt.

Stjórnartíðindi 1922 A, bls. 4649 (l. nr. 33/1922).
Ekki stytt.

Þjóðólfur VIII, 29. febr. 1856, bls. 50.
Ekki stytt.


Nokkur atriði þarf sérstaklega að hafa í huga varðandi óprentaðar heimildir:

 

• Um tilvísanir í óprentaðar heimildir gildir sú almenna regla að þær séu skilmerkilegar og skráðar með samræmdum hætti. Titill óprentaðra heimilda er hvorki skáletraður, undirstrikaður né í gæsalöppum.

• Fylgt er upprunareglu, þ.e. geta fyrst skjalavörslustofnunar (t.d. Þjóðskjalasafn Íslands, Landsbókasafn Íslands—Háskólabókasafn, Héraðsskjalasafn Skagafjarðar) og er hún jafnan skáletruð.

• Síðan er tilgreint skjalasafnið sem skjalið er hluti af (t.d. Stjórnarráð Íslands, Biskupsskjalasafn), deildir innan þess (t.d. Stjórnarráð Íslands, I. skrifstofa), einingar (t.d. bréfabók, fundargerðabók) og loks skjalið sjálft ásamt upplýsingum um tímasetningu eða númer þess sem aðgreinir það frá öðrum skjölum.

• Form tilvísunarinnar má ráða af skrám skjalasafnanna, enda þarf vísunin að kallast á við þær til að hægt sé að finna viðkomandi heimild hjá skjalavörslustofnun, og veita skjalaverðir leiðbeiningar um hvaða upplýsingar eru nauðsynlegar í hverju tilviki.
   

Nokkur sýnidæmi með vísunum í óprentaðar heimildir (þar er um að ræða gögn af þrennu tagi, á skjala- og bókasöfnum, vefefni og gögn í vörslu höfundar eða einstaklinga).

ÞÍ. Stj. Í. II. Db. 5 nr. 759. Verðlagsnefndin til Stjórnarráðs 1. okt. 1917.
Ekki stytt.

ÞÍ. Rtk. 16.1 1768–1785. Manntalstöflur (bók), bls. 241245.
Ekki stytt.

ÞÍ. Búnaðarfélag Íslands, nr. 12. Ræktunarsjóðsskjöl.
Ekki stytt.

Lbs.-Hbs. Sveinn Þórðarson, Upphaf vélbátaútgerðar á Íslandi. B.A.-ritgerð í sagnfræði við Háskóla Íslands 1986, bls. 20.
Stytt: Lbs-Hbs. Sveinn Þórðarson, Upphaf vélabátaútgerðar, bls. 32–39.

Lbs. Lbs. 150 fol. (heiti heimildar fylgi á eftir)
Stytt: Lbs. Lbs. 150 fol. (sleppa má heiti heimildar).

Lbs. JS. 567 8vo. (heiti heimildar fylgi á eftir)
Stytt: Lbs. JS. 567 8vo (stytt heiti heimildar).
[Vísunin skal vera eins í styttri útgáfu, nema að auðvelt sé að stytta heiti heimildar]

Samgönguráðuneytið. Skráning kaupskipa á Íslandi. Skýrsla nefndar vegna skráningarreglna íslenskra kaupskipa (1993), bls. 4.
Stytt: Samgönguráðuneytið. Skráning kaupskipa á Íslandi, bls. 5.

Kgl.Bibl. Kbh. Árni Daníel Júlíusson, Bønder i pestens tid. Landbrug, godsdrift og social konflikt i det senmiddelalderlige islandske bondesamfund. PhD-avhandling ved Københavns Universitet 1997.
Stytt: Kgl.Bibl. Kbh. Árni Daníel Júlíusson, Bønder i pestens tid.

Vef. „Ættleiðingarbréf“, AM Apogr. 4531, Stofnun Árna Magnússonar, Reykjavík. <http://www.heimildir.is/vefur/apogr/4531> 9. feb. 2003.
Stytt: Vef. „Ættleiðingarbréf“, AM Apogr. 4531.

Vef. James G. Blight, The Chronicle of Higher Education. <http://chronicle.com/colloquylive/2002/10/blight/> 5. nóv. 2002.
Stytt: Vef. James G. Blight, The Chronicle of Higher Education.

Viðtal. Höfundur við Sigurð Sveinsson, 17. ágúst 2001.
Ekki stytt.

Hdr. Renzo Derosas, Bad Brothers, Good Sisters: Infant Neglect and Childcare in Nineteenth-Century Venice. Erindi á European Social Science History Conference í Haag 27. feb.–2. mars 2002.
Stytt: Hdr. Renzo Derosas, Bad Brothers, Good Sisters.


Algengar skammstafanir í tilvísunum í prentaðar og óprentaðar heimildir:

ÞÍ Þjóðskjalasafn Íslands
Lbs.-Hbs. Landsbókasafn Íslands-Háskólabókasafn
Lbs. Landsbókasafn Íslands-Háskólabókasafn, handritadeild
Stj. Í. Skjalasafn Stjórnarráðs Íslands
Rtk. Skjalasafn rentukammers
Í. stjd. Skjalasafn íslensku stjórnardeildarinnar
Bps. Skjalasöfn Skálholtsbiskups, Hólabiskups og biskups yfir Íslandi öllu
Landsh. Skjalasafn landshöfðingja
E. Einkaskjöl
Db. Dagbók
Hdr. Handrit í eigu höfundar
Vef. Vefheimild
d. dálkur
b. bindi


Til frekari upplýsingar er höfundum bent á eftirfarandi rit um tilvísanir og heimildanotkun:

Gunnar Karlsson, Baráttan við heimildirnar. Leiðbeiningar um rannsóknartækni og ritgerðavinnu í sagnfræði. Ritsafn Sagnfræðistofnunar 7 (Reykjavík 1982).

Björk Ingimundardóttir, Heimildaleit í Þjóðskjalasafni. Upplýsingarit Þjóðskjalasafns (Reykjavík 1996).

Kristjana Kristinsdóttir, Skjalavarsla stofnana. Handbók. Bjarni Þórðarson og Kristjana Kristinsdóttir önnuðust útg. (Reykjavík 1995).

Með kveðjum frá ritstjórum SÖGU